Spawanie wymaga znacznie więcej niż odpowiednio dobranej spawarki i materiału dodatkowego. Na jakość wykonywanej spoiny, bezpieczeństwo pracy oraz tempo realizacji zadania wpływa całe stanowisko robocze – od przyłbicy i rękawic, przez system mocowania detali, aż po szczotki, szlifierki, przyrządy pomiarowe czy wyposażenie służące do odprowadzania dymów spawalniczych.
Dobrze wyposażony spawacz jest w stanie szybciej przygotować materiał, dokładniej ustawić elementy, łatwiej kontrolować parametry procesu oraz ograniczyć liczbę czynności wykonywanych ponownie. Ma to szczególne znaczenie w produkcji przemysłowej, gdzie liczą się nie tylko estetyka spoiny, ale przede wszystkim powtarzalność, trwałość połączenia i zgodność z dokumentacją techniczną.
Jakie akcesoria spawalnicze rzeczywiście ułatwiają codzienną pracę? Które z nich są podstawowym wyposażeniem każdego stanowiska, a które stają się szczególnie przydatne podczas spawania TIG, MIG/MAG lub MMA? Poniżej przedstawiamy praktyczne zestawienie.
Akcesoria spawalnicze – dlaczego mają tak duże znaczenie?
Nawet najlepsze źródło prądu nie zagwarantuje dobrego efektu, jeśli spawany element jest źle przygotowany, niestabilnie zamocowany albo spawacz ma ograniczoną widoczność miejsca pracy. W praktyce proces spawania składa się z wielu etapów:
- przygotowania powierzchni,
- ustawienia oraz zamocowania elementów,
- przygotowania urządzenia i materiałów dodatkowych,
- wykonania spoiny,
- oczyszczenia połączenia,
- kontroli wymiarów i jakości,
- ewentualnej dalszej obróbki.
Dlatego wyposażenie stanowiska powinno być postrzegane jako jeden system. Rafmet wskazuje m.in. na znaczenie stołu roboczego, szczotek drucianych, tarcz szlifierskich, zacisków, imadeł, młotków spawalniczych, mierników czy szczelinomierzy.
W profesjonalnej produkcji przemysłowej ma to jeszcze większe znaczenie. GMM INOX wykonuje m.in. spawanie TIG oraz MIG/MAG, a także spawanie stali nierdzewnej i kwasoodpornej. TIG znajduje zastosowanie tam, gdzie szczególnie istotna jest jakość oraz estetyka połączenia, natomiast MIG/MAG pozwala efektywnie wykonywać m.in. większe konstrukcje i elementy stalowe.
Więcej o realizowanych technologiach można przeczytać na stronie usługi spawalnicze GMM INOX.
Przyłbica spawalnicza – podstawowe wyposażenie każdego spawacza
Dlaczego dobra przyłbica ma znaczenie?
Przyłbica to jeden z najważniejszych elementów wyposażenia spawacza. Jej podstawowym zadaniem jest ochrona twarzy i oczu przed intensywnym promieniowaniem powstającym podczas jarzenia łuku, iskrami oraz odpryskami.
W nowoczesnych stanowiskach coraz częściej wykorzystywane są przyłbice z automatycznym filtrem samościemniającym ADF. Po zajarzeniu łuku filtr automatycznie przechodzi do odpowiedniego stopnia zaciemnienia, dzięki czemu spawacz nie musi za każdym razem podnosić i opuszczać przyłbicy.
Dobra widoczność przed rozpoczęciem spawania ułatwia:
- ustawienie elektrody lub uchwytu,
- rozpoczęcie spoiny dokładnie w wybranym miejscu,
- wykonywanie krótkich spoin i punktów sczepnych,
- kontrolowanie położenia elementów,
- pracę w trudno dostępnych miejscach.
Kemppi zwraca uwagę także na ergonomię przyłbicy. Niewielka masa, dobre wyważenie oraz szerokie pole widzenia ograniczają obciążenie szyi i mogą poprawiać komfort podczas wielogodzinnej pracy.
Na co zwrócić uwagę przy wyborze przyłbicy?
Profesjonalny spawacz powinien brać pod uwagę przede wszystkim:
- zakres regulacji stopnia zaciemnienia,
- czas reakcji filtra,
- możliwość regulacji czułości,
- pole widzenia,
- masę przyłbicy,
- sposób regulacji nagłowia,
- możliwość pracy w trybie szlifowania,
- dostępność wymiennych szybek ochronnych,
- możliwość integracji z ochroną dróg oddechowych.
W przypadku regularnego spawania TIG bardzo istotna jest również prawidłowa reakcja filtra przy pracy z niższym natężeniem prądu.
Rękawice spawalnicze – ochrona i precyzja ruchów
Ręce spawacza znajdują się bardzo blisko źródła ciepła, dlatego są narażone na wysoką temperaturę, gorące elementy, odpryski oraz uszkodzenia mechaniczne.
Rękawice muszą jednak nie tylko chronić. Powinny umożliwiać swobodne operowanie uchwytem oraz materiałem dodatkowym.
Nie zawsze oznacza to stosowanie jednego rodzaju rękawic do każdego procesu.
Rękawice do spawania TIG
Podczas TIG duże znaczenie ma precyzja. Spawacz jedną ręką prowadzi uchwyt, a drugą często ręcznie podaje pręt spawalniczy. Z tego względu rękawice przeznaczone do TIG są zwykle projektowane tak, aby zapewniały stosunkowo dużą swobodę ruchów dłoni i palców.
Rękawice do MIG/MAG i MMA
Przy procesach, w których występuje większa ilość odprysków i większe oddziaływanie cieplne, większego znaczenia nabiera poziom zabezpieczenia termicznego.
R-PAS wskazuje, że rękawice spawalnicze powinny chronić przed wysoką temperaturą, odpryskami i urazami mechanicznymi, a jednocześnie zachowywać ergonomiczne dopasowanie umożliwiające wykonywanie precyzyjnych ruchów.
Odzież ochronna i obuwie spawalnicze
Akcesoria dla spawacza nie kończą się na przyłbicy oraz rękawicach. Podczas spawania pojawiają się iskry, odpryski stopionego metalu i intensywne promieniowanie cieplne.
W zależności od wykonywanych prac zastosowanie mogą mieć:
- kurtki spawalnicze,
- spodnie ochronne,
- fartuchy skórzane,
- rękawy spawalnicze,
- kaptury,
- ochraniacze,
- odpowiednio dobrane obuwie robocze.
Odzież powinna być dobrana do rzeczywistego zagrożenia występującego na stanowisku. Państwowa Inspekcja Pracy podkreśla, że środki ochrony indywidualnej należy dobierać m.in. na podstawie rodzaju wykonywanej pracy, występujących zagrożeń, pozycji pracownika, czasu ekspozycji oraz warunków panujących na stanowisku.
Stół spawalniczy – podstawa precyzyjnej pracy
Jednym z najbardziej niedocenianych elementów wyposażenia warsztatu jest odpowiedni stół spawalniczy.
Dobry stół pozwala przede wszystkim ustawić elementy w powtarzalny sposób. Perforowany blat oraz system otworów umożliwiają stosowanie:
- zacisków,
- ograniczników,
- kątowników,
- trzpieni,
- docisków,
- elementów ustalających.
Ma to duże znaczenie szczególnie wtedy, gdy wykonywana jest seria podobnych konstrukcji.
Zamiast każdorazowo mierzyć położenie wszystkich części od początku, można przygotować określony układ mocowań. Kolejne elementy trafiają wtedy praktycznie w tę samą pozycję.
W produkcji przemysłowej oznacza to większą powtarzalność i mniejsze ryzyko błędów wymiarowych.
Zaciski, ściski i imadła spawalnicze
Spawanie elementów, które nie są prawidłowo zamocowane, znacznie utrudnia uzyskanie odpowiedniej geometrii konstrukcji. Temperatury występujące w procesie powodują dodatkowo miejscowe rozszerzanie się materiału i powstawanie naprężeń.
Dlatego dobre zaciski to jedne z najbardziej praktycznych akcesoriów na stanowisku spawacza.
Wykorzystuje się między innymi:
- ściski typu F,
- ściski typu C,
- szybkozaciski,
- dociski stołowe,
- imadła,
- zaciski kątowe.
Pozwalają one ustabilizować element przed wykonaniem punktów sczepnych i właściwej spoiny.
Rafmet wymienia imadła oraz zaciski wśród podstawowych narzędzi wpływających na stabilność detalu i precyzję procesu.
Kątowniki magnetyczne – proste akcesorium, które oszczędza dużo czasu
Kątownik magnetyczny pozwala szybko ustawić stalowe elementy względem siebie.
Popularne modele umożliwiają ustawienie materiału m.in. pod kątem:
- 45°,
- 90°,
- 135°,
a bardziej rozbudowane konstrukcje pozwalają również na inne ustawienia.
Takie narzędzie jest szczególnie przydatne podczas:
- wykonywania ram,
- konstrukcji z profili,
- spawania narożników,
- montażu niewielkich konstrukcji,
- wykonywania punktów sczepnych.
Źródła branżowe wskazują kątowniki magnetyczne jako jedno z popularnych narzędzi umożliwiających szybkie i powtarzalne pozycjonowanie elementów.
Nie oznacza to jednak, że kątownik magnetyczny zastępuje dokładny pomiar. Przy konstrukcjach wymagających wysokiej dokładności nadal należy skontrolować geometrię odpowiednimi przyrządami.
Szczotka druciana – niepozorne narzędzie ważne dla jakości spoiny
Powierzchnia przygotowana do spawania powinna być odpowiednio oczyszczona. Rdza, pozostałości powłok, zabrudzenia czy zgorzelina mogą utrudniać prowadzenie procesu i wpływać na jakość połączenia.
Jednym z podstawowych narzędzi jest więc szczotka druciana.
Może służyć zarówno do przygotowania powierzchni przed spawaniem, jak i oczyszczenia wykonanej spoiny.
Szczotki do stali nierdzewnej wymagają szczególnej uwagi
Przy spawaniu stali nierdzewnej nie powinno się używać przypadkowej szczotki, która wcześniej była stosowana do obróbki zwykłej stali węglowej.
Do stali nierdzewnej należy przeznaczyć osobne narzędzia odpowiednie dla tego materiału, aby ograniczyć ryzyko zanieczyszczenia powierzchni cząstkami innego metalu.
Na znaczenie odpowiednich szczotek INOX zwracają uwagę również specjalistyczne źródła dotyczące wyposażenia warsztatu spawalniczego.
W zakładach specjalizujących się w obróbce stali nierdzewnej rozdzielenie narzędzi używanych do różnych materiałów powinno być elementem organizacji całego procesu.
Szlifierka kątowa i odpowiednie materiały ścierne
Trudno wyobrazić sobie profesjonalne stanowisko spawalnicze bez szlifierki.
Spawacz wykorzystuje ją między innymi do:
- przygotowania krawędzi,
- oczyszczenia powierzchni,
- usuwania zgorzeliny,
- korekty elementów,
- obróbki wykonanej spoiny,
- usuwania ostrych krawędzi.
Samo elektronarzędzie to jednak tylko część zestawu. Bardzo ważne jest właściwe dobranie tarczy lub materiału ściernego do rodzaju wykonywanej pracy.
W zależności od zadania stosuje się m.in.:
- tarcze do cięcia,
- tarcze do szlifowania,
- ściernice listkowe,
- włókniny,
- materiały do obróbki i wykańczania stali nierdzewnej.
Nie zawsze celem jest całkowite zeszlifowanie spoiny. W wielu konstrukcjach najważniejsze jest zachowanie odpowiedniej geometrii połączenia i wymaganych właściwości mechanicznych.
Młotek spawalniczy – szczególnie przydatny podczas spawania MMA
Młotek spawalniczy jest prostym narzędziem, którego znaczenie szczególnie dobrze widać podczas spawania elektrodą otuloną.
Po wykonaniu spoiny MMA na jej powierzchni pozostaje warstwa żużla, którą trzeba usunąć przed kontrolą i – w przypadku wykonywania kolejnych warstw – dalszym spawaniem.
W tym celu stosowany jest młotek spawalniczy, a następnie często szczotka druciana.
Podobne narzędzia przydają się również przy niektórych procesach wykorzystujących drut samoosłonowy.
Dla spawacza wykonującego głównie TIG narzędzie to będzie wykorzystywane zdecydowanie rzadziej, dlatego wyposażenie stanowiska zawsze powinno odpowiadać konkretnej technologii.
Kleszcze i szczypce spawalnicze MIG/MAG
Osoby pracujące metodą MIG/MAG szybko doceniają specjalne szczypce spawalnicze.
Jednym narzędziem można w zależności od jego konstrukcji:
- przyciąć drut elektrodowy,
- oczyścić dyszę,
- zdjąć dyszę gazową,
- dokręcić lub odkręcić elementy uchwytu,
- usunąć nagromadzone odpryski.
Są to drobne czynności, ale przy wykonywaniu wielu spoin w ciągu jednej zmiany ich liczba szybko rośnie.
Dobre szczypce pozwalają ograniczyć ciągłe odkładanie uchwytu i szukanie kilku różnych narzędzi.
Preparat antyodpryskowy – pomoc przy spawaniu MIG/MAG
Podczas MIG/MAG na powierzchni elementu oraz wewnątrz dyszy mogą osadzać się odpryski.
Preparaty antyodpryskowe stosuje się w celu ograniczenia ich przywierania do zabezpieczanej powierzchni lub elementów uchwytu.
Może to:
- skrócić czas czyszczenia,
- ułatwić konserwację uchwytu,
- ograniczyć konieczność mechanicznego usuwania odprysków.
Preparat powinien być jednak dobrany do procesu technologicznego i dalszego przeznaczenia elementu. Szczególną uwagę należy zachować wtedy, gdy konstrukcja będzie później malowana, cynkowana albo poddawana innej obróbce powierzchniowej.
Reduktor, manometr i przepływomierz gazu
Przy spawaniu TIG oraz MIG/MAG odpowiednie podawanie gazu osłonowego jest jednym z elementów warunkujących stabilność procesu.
Dlatego bardzo ważnym wyposażeniem są:
- reduktor,
- manometr,
- przepływomierz,
- odpowiednie przewody gazowe,
- szczelne połączenia.
Większy przepływ gazu nie zawsze oznacza lepszą ochronę jeziorka spawalniczego. Zbyt intensywny przepływ może powodować niepożądane zaburzenia strumienia gazu, dlatego parametry powinny być dopasowane do procesu, rodzaju uchwytu i warunków spawania.
W praktyce pomocnym akcesorium jest również środek przeznaczony do kontroli szczelności połączeń instalacji gazowej.
Uchwyt masowy i przewody spawalnicze
Stan przewodów ma bezpośredni wpływ na komfort i prawidłowe funkcjonowanie stanowiska.
Zużyty przewód, słabe połączenie albo niewłaściwie zamocowany zacisk masowy mogą powodować problemy ze stabilnością procesu.
Profesjonalny spawacz powinien regularnie kontrolować:
- stan izolacji przewodów,
- końcówki,
- złącza,
- zaciski,
- uchwyty,
- miejsca narażone na przetarcie.
Akcesoria te muszą być odpowiednio dobrane do obciążenia prądowego oraz warunków, w których wykonywane jest spawanie.
Ostrzałka do elektrod wolframowych – przydatna podczas spawania TIG
W metodzie TIG bardzo ważny jest sposób przygotowania elektrody wolframowej.
Jej geometria wpływa na zachowanie łuku, dlatego w profesjonalnym warsztacie warto stosować przeznaczone do tego urządzenie lub wydzielone stanowisko szlifierskie.
Specjalistyczna ostrzałka:
- pozwala uzyskać powtarzalny kształt elektrody,
- ułatwia zachowanie odpowiedniego kierunku szlifowania,
- przyspiesza przygotowanie kolejnych elektrod,
- ogranicza przypadkowe zanieczyszczenie wolframu.
W produkcji seryjnej warto przygotować kilka elektrod wcześniej. Jeżeli podczas spawania TIG dojdzie do zanieczyszczenia elektrody, spawacz może szybko wymienić ją na przygotowaną, zamiast przerywać pracę na czas ponownego szlifowania.
Suwmiarka, kątownik i przymiar spawalniczy – kontrola musi zaczynać się już podczas pracy
Dobra spoina nie powinna być oceniana wyłącznie „na oko”.
Dlatego na stanowisku powinny znaleźć się podstawowe narzędzia kontrolno-pomiarowe:
- suwmiarka,
- miara,
- kątownik,
- szczelinomierz,
- przymiar spawalniczy,
- odpowiednie sprawdziany.
Rafmet wskazuje szczelinomierze i przyrządy kontrolne jako istotne wyposażenie pozwalające oceniać wykonywane połączenia.
W zależności od zastosowanego przymiaru można kontrolować m.in. wybrane wymiary spoin czy przygotowanie złącza.
Najważniejsza zasada jest jednak prosta: kontrola powinna odbywać się nie tylko po całkowitym zakończeniu konstrukcji.
Wczesne wykrycie błędu zwykle oznacza znacznie łatwiejszą korektę.
Odciąg spawalniczy i ochrona dróg oddechowych
Akcesoria ułatwiające spawanie nie mogą być rozpatrywane wyłącznie pod kątem wygody. Jednym z najważniejszych zagadnień jest ograniczanie ekspozycji na dymy i aerozole powstające podczas procesu.
Podstawą powinny być odpowiednio zaprojektowane rozwiązania techniczne i organizacyjne, w tym wentylacja oraz miejscowe odciąganie zanieczyszczeń możliwie blisko źródła ich powstawania.
Środki ochrony indywidualnej nie powinny zastępować prawidłowo zaprojektowanej ochrony zbiorowej. Państwowa Inspekcja Pracy wskazuje, że ŚOI stosuje się wtedy, gdy zagrożenia nie mogą zostać wystarczająco wyeliminowane poprzez organizację pracy lub środki ochrony zbiorowej.
Szczególnego podejścia wymagają procesy związane ze stalami stopowymi, w tym stalą nierdzewną. Europejska Agencja Bezpieczeństwa i Zdrowia w Pracy wskazuje na potrzebę właściwej kontroli ekspozycji na dymy spawalnicze oraz – jeżeli zastosowane zabezpieczenia są niewystarczające – odpowiedniej ochrony układu oddechowego.
W zależności od oceny ryzyka stosowane mogą być m.in. przyłbice współpracujące z systemami wymuszonego przepływu oczyszczonego powietrza. Nowoczesne systemy łączą więc ochronę oczu, twarzy oraz układu oddechowego w jednym wyposażeniu.
Kurtyny i ekrany spawalnicze
Stanowisko spawalnicze powinno chronić nie tylko osobę prowadzącą spawanie.
Łuk może oddziaływać również na innych pracowników znajdujących się w pobliżu. Dlatego stosuje się ekrany oraz kurtyny spawalnicze pozwalające wydzielić strefę roboczą.
Ma to szczególne znaczenie w:
- dużych halach produkcyjnych,
- warsztatach z kilkoma stanowiskami,
- zakładach, w których obok spawaczy pracują monterzy, operatorzy i inni pracownicy.
Dobrze zorganizowane stanowisko powinno uwzględniać bezpieczeństwo całego otoczenia procesu.
Wózek spawalniczy – porządek, mobilność i ergonomia
Wózek może wydawać się dodatkiem, dopóki spawacz nie musi regularnie przenosić:
- spawarki,
- butli,
- przewodów,
- reduktora,
- narzędzi,
- materiałów eksploatacyjnych.
Dobrze zaprojektowany wózek pozwala zgromadzić podstawowe wyposażenie w jednym miejscu i szybko przemieszczać cały zestaw.
Centrum Spawalnicze wskazuje, że wózki umożliwiają organizację spawarki, butli, przewodów oraz dodatkowych narzędzi, a odpowiednio dobrane koła poprawiają mobilność stanowiska.
W większych zakładach podobną funkcję mogą pełnić mobilne stanowiska narzędziowe przygotowane pod konkretnego spawacza lub określony proces.
Dobre oświetlenie stanowiska pracy
Spawanie nie odbywa się wyłącznie w momencie, gdy jarzy się łuk.
Spawacz musi wcześniej:
- ocenić powierzchnię,
- ustawić elementy,
- zaznaczyć miejsce połączenia,
- wykonać pomiary,
- przygotować krawędzie,
- skontrolować gotową spoinę.
Dlatego odpowiednie oświetlenie stanowiska znacząco wpływa na wygodę i dokładność pracy.
Praktycznym rozwiązaniem są dodatkowe lampy robocze, a w niektórych nowoczesnych przyłbicach stosowane jest również zintegrowane oświetlenie LED ułatwiające pracę przed zajarzeniem łuku i po jego zgaszeniu.
Jak dobrać akcesoria do metody spawania?
Nie istnieje jeden uniwersalny zestaw, który będzie optymalny dla każdego spawacza.
Akcesoria przydatne przy spawaniu TIG
W przypadku TIG szczególnie użyteczne są:
- dobrej klasy przyłbica samościemniająca,
- precyzyjne rękawice,
- ostrzałka do elektrod wolframowych,
- przepływomierz gazu,
- szczotki przeznaczone do konkretnego materiału,
- narzędzia do przygotowania powierzchni,
- systemy mocowania detali,
- dokładne przyrządy pomiarowe.
TIG jest technologią szczególnie często wykorzystywaną przy pracach wymagających dużej jakości i estetyki spoin, w tym przy stali nierdzewnej i kwasoodpornej. Taką technologię stosuje również GMM INOX w realizacji profesjonalnych usług spawania TIG i MAG.
Akcesoria przydatne przy spawaniu MIG/MAG
Przy MIG/MAG dużą rolę odgrywają:
- szczypce MIG/MAG,
- preparaty antyodpryskowe,
- zapasowe końcówki prądowe,
- dysze gazowe,
- prowadniki drutu,
- reduktor i przepływomierz,
- szczotki,
- systemy mocowania,
- narzędzia do obróbki spoin.
Przy produkcji seryjnej szczególnie ważna staje się dostępność materiałów eksploatacyjnych bezpośrednio przy stanowisku, ponieważ nawet niewielkie przestoje powtarzające się kilkadziesiąt razy w ciągu zmiany obniżają efektywność procesu.
Akcesoria przydatne przy spawaniu MMA
Spawacz pracujący elektrodą otuloną powinien zwrócić szczególną uwagę na:
- uchwyt elektrodowy,
- przewód masowy,
- młotek spawalniczy,
- szczotkę drucianą,
- odpowiednie miejsce przechowywania elektrod,
- rękawice i odzież zapewniające właściwą ochronę.
W profesjonalnym zastosowaniu istotne mogą być również rozwiązania umożliwiające przechowywanie i przygotowanie elektrod zgodnie z wymaganiami technologicznymi.
Najlepsze akcesorium dla spawacza? Dobrze zorganizowane stanowisko
Kupowanie kolejnych narzędzi nie rozwiąże wszystkich problemów, jeśli stanowisko jest źle zorganizowane.
Profesjonalne spawanie wymaga zaplanowania całego przepływu pracy.
Najczęściej używane narzędzia powinny być dostępne bez konieczności ciągłego przemieszczania się. Materiały powinny mieć wyznaczone miejsca. Narzędzia przeznaczone do stali nierdzewnej powinny być oddzielone od tych wykorzystywanych przy stali węglowej. Przewody nie powinny tworzyć niepotrzebnych przeszkód, a elementy wymagające kontroli powinny być łatwo dostępne.
W dużej produkcji nawet kilkanaście sekund zaoszczędzone na pojedynczej operacji może mieć znaczenie, jeżeli ta sama czynność wykonywana jest setki razy.
Dlatego dobre wyposażenie spawacza należy traktować jako element organizacji procesu produkcyjnego, a nie zbiór przypadkowych gadżetów.
Akcesoria spawalnicze a jakość profesjonalnego spawania
Najlepsze narzędzia nie zastąpią wiedzy i doświadczenia, ale mogą stworzyć warunki pozwalające tę wiedzę wykorzystać.
Doświadczony spawacz potrzebuje przede wszystkim:
- stabilnego stanowiska,
- właściwego urządzenia,
- prawidłowo przygotowanego materiału,
- odpowiednich materiałów dodatkowych,
- sprawnego osprzętu,
- narzędzi kontrolnych,
- skutecznych środków ochrony.
Właśnie połączenie tych elementów pozwala uzyskać powtarzalne rezultaty.
W produkcji przemysłowej jest to szczególnie ważne, ponieważ spawanie bardzo często stanowi tylko jeden z etapów większego procesu technologicznego. Gotowy element może później trafiać do obróbki mechanicznej, wykańczania powierzchni, montażu lub stanowić część urządzenia technologicznego.
Dlatego jakość pracy powinna być budowana od przygotowania stanowiska aż do końcowej kontroli połączenia.
